Muhasebenin klasik varsayımı, paranın değerinin ölçüm dönemleri arasında yaklaşık sabit kaldığıdır. Yüksek enflasyon ortamında bu varsayım çöker: Ocak ayında kaydedilen 100 TL'lik satış ile Aralık ayındaki 100 TL'lik satış aynı satın alma gücünü temsil etmez. Bu rakamları düzeltme yapmadan toplamak, farklı para birimlerini toplamaya benzer.
Uluslararası muhasebe standardı TMS-29 (IAS 29), bir ekonomide üç yıllık kümülatif enflasyonun %100'e yaklaşması durumunda finansal tabloların genel fiyat endeksiyle düzeltilmesini zorunlu kılar. Türkiye bu eşiği aştığı için halka açık şirketler 2023 yıl sonu finansallarından itibaren enflasyon muhasebesi uygulamaya başladı. Bankacılık ve finans kuruluşları ise düzenleyici kararlarla kapsam dışında tutuldu.
Finansal raporlamada (TMS-29) düzeltme endeksi olarak TÜFE kullanılırken, vergi mevzuatındaki enflasyon düzeltmesi (VUK mük. m.298) Yİ-ÜFE esas alır. Yani şirketin KAP'ta yayımladığı bilanço ile vergi matrahı hesabı aynı tutarları göstermeyebilir.
Düzeltmenin temel ayrımı parasal ve parasal olmayan kalemler arasındadır. Parasal kalemler (kasa, mevduat, alacaklar, finansal borçlar) zaten güncel satın alma gücüyle ifade edildiği için düzeltilmez — ama enflasyon karşısında değer kaybederler. Parasal olmayan kalemler (stoklar, maddi duran varlıklar, özkaynak kalemleri) ise edinim tarihinden bilanço tarihine kadar endekslenerek büyütülür.
| Kalem | Türü | Düzeltme |
|---|---|---|
| Nakit ve mevduat | Parasal | Düzeltilmez, enflasyonda değer kaybeder |
| Ticari alacak / borç | Parasal | Düzeltilmez |
| Stoklar | Parasal olmayan | Alım tarihinden itibaren endekslenir |
| Maddi duran varlıklar | Parasal olmayan | Edinim tarihinden itibaren endekslenir |
| Ödenmiş sermaye | Parasal olmayan | Endekslenir; özkaynak büyür |
| Finansal borçlar | Parasal | Düzeltilmez, reel yükü azalır |
Bu düzeltmenin net etkisi gelir tablosunda net parasal pozisyon kazancı/kaybı satırı olarak görünür. Net parasal borçlu bir şirket (borcu nakit varlığından fazla) enflasyondan "kazanç" yazar; net parasal varlık taşıyan (nakit zengini) bir şirket ise parasal kayıp raporlar. Bu satır, faaliyetle ilgisi olmayan ama dönem kârını ciddi biçimde etkileyebilen bir kalemdir.
Düzeltilmiş tablolarda geçen yılın rakamları da bugünkü satın alma gücüne çekildiği için, satışlardaki %10 artış enflasyondan arındırılmış gerçek büyümeyi gösterir. "Satışlar %5 azaldı" ifadesi, nominal ciro artsa bile şirketin enflasyonun altında büyüdüğü anlamına gelir. Hisse sayfalarımızdaki dönemsel karşılaştırmalar bu düzeltilmiş veriler üzerinden hesaplanır.
Kasasında yüklü nakit tutan şirket, parasal kayıp satırı nedeniyle kârında erime görür. Bu, şirketin operasyonel olarak kötüleştiği anlamına gelmez; bilançoyu okurken faaliyet kârı ile parasal kazanç/kaybı ayrıştırmak gerekir.
Sermaye ve yedeklerin endekslenmesi özkaynak toplamını büyütür. Aynı piyasa değerinde PD/DD oranı mekanik olarak düşer; tarihsel PD/DD ortalamalarıyla kıyas yaparken bu kırılmayı hesaba katmalısınız.
Payda (özkaynak) büyüdüğü için özkaynak kârlılığı düzeltme öncesi dönemlere göre yapısal olarak düşük çıkar. %20 ROE'nin "iyi" sayıldığı eski eşikler geçerliliğini yitirdi; doğru kıyas, aynı rejimde raporlayan sektör benzerleriyle yapılan kıyastır.
Duran varlıkların endekslenmesi amortisman giderini büyütür, satılan malın maliyeti stok düzeltmesiyle artar. Düzeltme öncesi dönemde abartılı görünen kâr marjları normalleşir — marj daralması her zaman operasyonel bozulma değildir.
Düzeltilmiş 2025 rakamını, düzeltilmemiş 2022 rakamıyla kıyaslamak. Enflasyon muhasebesi öncesi ve sonrası dönemler arasında oran ve tutar karşılaştırması yanıltıcıdır; seriyi ancak aynı rejim içindeki dönemlerle okuyun.
Sitemizdeki hisse sayfalarında yer alan dönemsel satış, FAVÖK ve net kâr karşılaştırmaları KAP'ta yayımlanan düzeltilmiş finansallara dayanır. Bir hissenin "Dönem Değerlendirmesi" bölümünde gördüğünüz yıllık değişim oranları bu nedenle reel değişimi ifade eder; sektör medyanı kıyasları da aynı rejimde raporlayan şirketler arasında yapılır.